مقرّر دست به قيام زد . « 1 » وى هدف قيام خود را دعوت به كتاب خدا و سنّت پيامبر ( ص ) ، مبارزه ستمگران و حمايت از ستمديدگان ، استيفاى حقوق از دست رفتهء مسلمانان ، توزيع عادلانه بيت‌المال ميان امّت اسلامى و دفاع از حريم مقدس خاندان پيامبر ( ص ) ، بيان كرد . « 2 » برغم گرايش آغازين و بيعت ابتدايى گروه زيادى از مردم كوفه با زيد ، به محض اعلام حكومت نظامى از سوى مزدوران اموى و تهديد مردم ، جمعيّت زيادى از بيعت كنندگان ، روحيّهء خود را باختند و دست از يارى زيد كشيدند . زيد با اندك ياران وفادار خود كه تعدادشان از پانصد نفر تجاوز نمىكرد ، به نبرد با نيروهاى حكومتى كه رقمشان بالغ بر دوازده‌هزار بود ، پرداخت و در جنگى نابرابر پس از دو روز مقاومت و به هلاكت رساندن گروه زيادى از نيروهاى دشمن ، به شهادت رسيد « 3 » و برگ زرّين ديگرى بر كتاب مقدس جهاد و شهادت خاندان رسالت در راه اعتلاى كلمهء توحيد افزود . 4 - قيام يحيى بن زيد : وى كه جوانى دانشمند ، شجاع و پرخاشگر بود ، طبق وصيت پدرش زيد و به منظور انتقام خون او و اداى وظيفه در راه خدا ، در دوران وليد بن يزيد در سال 125 هجرى قيام كرد . وى ، نخست به نينوا و از آنجا به مدائن رفت و چون ديد مأموران حكومتى در پى اويند ، راهى رى شد و از آنجا آهنگ سرخس كرد و مدت شش ماه در آنجا زيست ؛ سپس رهسپار بلخ شد . جاسوسان وليد از ورود او به بلخ مطّلع شده خبر ورودش را به فرماندار كوفه گزارش دادند . « يوسف بن عمر » كارگزار وليد در كوفه ، طى نامه‌اى ، والى خراسان ، نصر بن سيّار را مأمور دستگيرى وى كرد . وى موفق شد يحيى را دستگير كند و به زندان افكند . يحيى پس از مدتى از زندان آزاد شد و به بيهق ( سبزوار فعلى ) و از آنجا به ابرشهر

--> ( 1 ) - ر . ك : مقاتل الطالبيين ، ص 91 - 92 . ( 2 ) - ر . ك : كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 235 . ( 3 ) - ر . ك : مقاتل الطالبيين ، ص 95 - 97 .